EUROSPINE - Idiopathic Scoliosis Dont click

EUROSPINE

Member Login

Ιδιοπαθής σκολίωση


Συμβουλές δεν μπορούν να παρέχονται σε ατομική βάση. Η Εταιρεία ουδεμία ευθύνη φέρει για τη χρήση των παρεχομένων πληροφοριών· οι χρήστες και οι γιατροί τους φέρουν πλήρως την ευθύνη για την υγειονομική περίθαλψή τους.

Περιεχόμενα

Αγαπητέ ασθενή

Οι ακόλουθες πληροφορίες συγκεντρώθηκαν για να βοηθήσουν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Τα διαγράμματα δείχνουν τις απαντήσεις των μελών της EuroSpine, της Εταιρείας Σπονδυλικής Στήλης της Ευρώπης, οι οποίοι θεωρούνται οι Ευρωπαίοι εμπειρογνώμονες στον τομέα της θεραπείας της παθολογίας της σπονδυλικής στήλης. Αυτές οι πληροφορίες θα σας βοηθήσουν να μάθετε και να καταλάβετε τί θα έκαναν οι περισσότεροι από τους εμπειρογνώμονες σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση. Οι πληροφορίες αντανακλούν μια προσέγγιση "κοινής λογικής" στη θεραπεία από τα μέλη της EuroSpine, αλλά δεν υποκαθιστούν μια προσεκτική αξιολόγηση της ατομικής περίπτωσής σας. Επομένως, αν βρείτε μια σημαντική διαφορά μεταξύ των απαντήσεων παρακάτω και της γνώμης του γιατρού σας, ρωτήστε το γιατρό σας τί τόν/τήν ώθησε να πάρει αυτή την απόφαση.

Κάθε συγκεκριμένη περίπτωση πρέπει να αξιολογείται σε ατομική βάση. Η EuroSpine και τα μέλη της δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για τυχόν παρεξηγήσεις (ή λανθασμένη διάγνωση) με βάση τις πληροφορίες που παρέχονται εδώ, οι οποίες σε καμία περίπτωση δεν επιχειρούν να υποκαταστήσουν μια στοχευμένη αξιολόγηση.

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Η σπονδυλική στήλη, (γνωστή επίσης ως ραχοκοκαλιά) σχηματίζει τον σκελετό του αυχένα και της οπίσθιας πλευράς του κορμού (θώρακα και κοιλιάς). Αποτελείται από 33 σπονδύλους (7 αυχενικούς, 12 θωρακικούς, 5 οσφυϊκούς και 9 ιεροκοκκυγικούς) οι οποίοι είναι ενωμένοι μεταξύ τους και συνδέουν το κεφάλι με την λεκάνη. Η περιοχή της σπονδυλικής στήλης η οποία σχηματίζει το λαιμό και ενώνει το κεφάλι με τον κορμό περιλαμβάνει επτά αυχενικούς σπονδύλους, που ονομάζονται Α1 έως Α7. Ο Α1 είναι σε επαφή με το κρανίο και ο Α7 βρίσκεται πλησιέστερα στον θώρακα. Η περιοχή της σπονδυλικής στήλης η οποία καταλαμβάνει την οπίσθια πλευρά του θώρακα ονομάζεται θωρακική σπονδυλική στήλη και αποτελείται από 12 σπονδύλους, οι οποίοι ονομάζονται Θ1 έως Θ12. Ένας έκαστος των θωρακικών σπονδύλων συσχετίζεται με ένα ζεύγος πλευρών (δεξιά και αριστερά). Ο Θ1 είναι ο πλησιέστερος στον λαιμό και συνδέεται (σχηματίζει μία άρθρωση) με τον Α7, ενώ ο Θ12 είναι ο πλησιέστερος στην κοιλιακή χώρα. Η περιοχή της σπονδυλικής στήλης η οποία σχηματίζει το σκελετό της κοιλιάς, ονομάζεται οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης και αποτελείται από πέντε σπονδύλους, οι οποίοι ονομάζονται Ο1 έως Ο5. Ο Ο1 είναι ο πλησιέστερος προς τον θώρακα και αρθρώνεται με τον Θ12, ο Ο5 είναι ο πλησιέστερος προς τη λεκάνη. Το ιερό οστούν και ο κόκκυγας είναι δύο άκαμπτες περιοχές της σπονδυλικής στήλης, που σχηματίζουν τμήμα του πυελικού σκελετού. Υπάρχουν πέντε ιεροί σπόνδυλοι, οι οποίοι ονομάζονται Ι1 έως Ι5, και τέσσερις κοκκυγικοί σπόνδυλοι. Ο Ι1 είναι ο πλησιέστερος προς την κοιλιά και αρθρώνεται με τον Ο5, ο Ι5 σχηματίζει ένα μέρος του πυελικού τέλους της σπονδυλικής στήλης και αρθρώνεται με τον κόκκυγα. Η αυχενική, θωρακική και οσφυϊκή μοίρα είναι κινητές. Στις περιοχές αυτές, οι σπόνδυλοι συγκρατούνται με αρθρώσεις, δίσκους και συνδέσμους.

Η σπονδυλική στήλη είναι ευθεία όταν την βλέπουμε από μπροστά ή πίσω (μετωπιαίο επίπεδο). Όταν την βλέπουμε σε προφίλ (οβελιαίο επίπεδο), η φυσιολογική σπονδυλική στήλη έχει τέσσερις καμπύλες, δύο με οπίσθια κυρτότητα (κοίλες προς τα εμπρός) οι οποίες ονομάζονται κυφώσεις και δύο με πρόσθια κυρτότητα (κυρτές προς τα εμπρός), οι οποίες ονομάζονται λορδώσεις. Οι αυχενική και η οσφυϊκή περιοχή είναι σε λόρδωση και η θωρακική και ιερή περιοχή σε κύφωση. Συνήθως αναφερόμαστε στην αυχενική λόρδωση, θωρακική κύφωση και οσφυϊκή λόρδωση.

Η ΣΚΟΛΙΩΣΗ είναι διαφοροποίηση της φυσιολογικής μορφολογίας της σπονδυλικής στήλης.

Φυσιολογική σπονδυλική στήλη από μπροστά / πίσω

Fig 1

Φυσιολογική σπονδυλική στήλη από τα πλάγια

Fig 2

back to top

ΟΡΙΣΜΟΣ

Σκολίωση ονομάζεται ένα πλάγιο κύρτωμα ή απόκλιση (προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά) της σπονδυλικής στήλης μεγαλύτερη από 10° και σχετίζεται με σπονδυλική στροφή. Στη σκολίωση, εάν δούμε τη σπονδυλική στήλη από μπροστά ή πίσω, δεν είναι πλέον ευθεία. Αν και η πιο εμφανής ανωμαλία είναι στο μετωπιαίο επίπεδο, η σπονδυλική στροφή καθιστά τη σκολίωση τρισδιάστατη παραμόρφωση. Ως εκ τούτου, εκτός από το πλευρικό κύρτωμα, μπορεί επίσης να έχουμε εμφανείς αλλαγές στο οβελιαίο επίπεδο καθώς επίσης και ανάπτυξη μίας ραχιαίας προεξοχής ή ύβου.

Σκολίωση

Fig 3

Πλευρικός ύβος στη σκολίωση

Fig 4

back to top

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ

Η σκολίωση μπορεί να έχει άγνωστη αιτιολογία ή να είναι δευτεροπαθής λόγω υποκείμενης νόσου. Η σκολίωση από άγνωστη αιτιολογία είναι γνωστή ως ιδιοπαθής σκολίωση. Η ιδιοπαθής σκολίωση πλήττει κυρίως υγιείς γυναίκες στην εφηβεία, παρ’ όλο που μπορεί να παρουσιαστεί και σε άνδρες (1:7) (ιδιοπαθής εφηβική σκολίωση) και σε μικρότερες ηλικίες: παιδική ιδιοπαθής σκολίωση (πριν την ηλικία των τριών ετών) και νεανική ιδιοπαθής σκολίωση (μεταξύ τριών ετών και εφηβείας). Αν και η αιτία αυτής της σπονδυλικής παραμόρφωσης παραμένει άγνωστη, μπορεί να έχει πολυπαραγοντική προέλευση με ορισμένους γενετικούς και κληρονομικούς παράγοντες να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Η ανάπτυξη σκολίωσης δεν έχει συσχετιστεί με διατροφικούς παράγοντες ή στάση του σώματος, άθληση, χρήση σακιδίου ράχης ή μεταφορά βαριάς σχολικής τσάντας. Περίπου 2 ή 3% των εφήβων έχουν σκολίωση, αλλά μόνο 0,3-0,5% έχουν καμπύλες άνω των 20°.

Η δευτεροπαθής σκολίωση σχετίζεται συνήθως με νευρομυϊκές παθήσεις (εγκεφαλική παράλυση, πολιομυελίτιδα, μηνιγγομυελοκήλη, μυοπάθεια, κλπ.) ή παθήσεις του συνδετικού ιστού (σύνδρομο Marfan, σύνδρομο Ehler-Danlos, κλπ.). Όταν η σκολίωση είναι δευτεροπαθής λόγω σπονδυλικής δυσπλασίας, είναι γνωστή ως συγγενής σκολίωση.

back to top

ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Το σημαντικότερο πρόβλημα το οποίο σχετίζεται με τη σκολίωση είναι η εξέλιξη της παραμόρφωσης και οι προκύπτουσες παράπλευρες συνέπειες. Ο κίνδυνος εξέλιξης στη σκολίωση δεν είναι σταθερός, αλλά ποικίλλει αναλόγως μιας σειράς παραμέτρων. Οι παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τον κίνδυνο εξέλιξης της ιδιοπαθούς σκολίωσης περιλαμβάνουν τους εξής:

1. Το δυναμικό ανάπτυξης του ασθενούς
2. Το μέγεθος του κυρτώματος
3. Ο τύπος του κυρτώματος
4. Το φύλο του ασθενούς

Το δυναμικό ανάπτυξης μπορεί να αξιολογηθεί με βάση την ηλικία του ασθενούς, τη σκελετική ωρίμανση και την εμφάνιση των δευτερογενών χαρακτηριστικών του φύλου ή την εμμηναρχή (πρώτη έμμηνος ρύση). Νεαρότεροι ασθενείς με λιγότερο ώριμο σκελετό και απουσία δευτερογενών χαρακτηριστικών φύλου και έμμηνης ρύσης έχουν υψηλότερο δυναμικό ανάπτυξης και μεγαλύτερο κίνδυνο εξέλιξης της σκολίωσης. Αντιθέτως, όσο χαμηλότερο είναι το αναπτυξιακό δυναμικό, τόσο μικρότερος είναι ο κίνδυνος εξέλιξης της νόσου.

Η σκελετική ωρίμανση συνήθως εκτιμάται με τον προσδιορισμό της οστεοποίησης της λαγόνιας ακρολοφίας, η οποία χωρίζεται σε πέντε στάδια. Η εμφάνιση των δευτερογενών χαρακτηριστικών του φύλου έχει επίσης ταξινομηθεί σε πέντε στάδια, σύμφωνα με την ανάπτυξη του στήθους και των γεννητικών οργάνων και την κατανομή της ηβικής τριχοφυΐας.

Σκελετική ωρίμανση

Fig 5
Το μέγεθος του κυρτώματος συνήθως αξιολογείται με τη χρήση ακτινογραφίας και γωνιομέτρου. Όσο μεγαλύτερο είναι το μέγεθος, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος εξέλιξης, και αντιστρόφως.

Έκταση και μέγεθος του κυρτώματος

Fig 6
Ο τύπος του κυρτώματος εξαρτάται από την εμπλεκόμενη περιοχή της σπονδυλικής στήλης. Η σκολίωση ονομάζεται θωρακική όταν βρίσκεται στην θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης και οσφυϊκή όταν βρίσκεται στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Η θωρακο-οσφυϊκή σκολίωση αναφέρεται σε καμπύλες οι οποίες βρίσκονται στη συμβολή της θωρακικής και της οσφυϊκής σπονδυλικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Ο όρος διπλό κύρτωμα χρησιμοποιείται όταν συνυπάρχει θωρακικό και οσφυϊκό κύρτωμα.

Ο κίνδυνος εξέλιξης είναι υψηλότερος σε σκολιώσεις με διπλό κύρτωμα από ό,τι στις μονού κυρτώματος. Η οσφυϊκή σκολίωση έχει χαμηλότερο κίνδυνο εξέλιξης από τη θωρακική σκολίωση.

Τύποι σκολίωσης

Fig 7
Φύλο: Ο κίνδυνος εξέλιξης είναι μεγαλύτερος στις γυναίκες από ό,τι στους άνδρες.

Οι παράγοντες που καθορίζουν καλύτερα τον κίνδυνο εξέλιξης στη σκολίωση είναι το δυναμικό ανάπτυξης του ασθενούς και το μέγεθος του κυρτώματος. Ο θεωρητικός κίνδυνος εξέλιξης έχει καθοριστεί με βάση τους δύο αυτούς παράγοντες.

Πίνακας Peterson, Nachemson JBJS 1995; 77Α :823-7

Παρ' όλα αυτά, πρέπει να τονιστεί ότι είναι αδύνατο να προβλέψουμε με απόλυτη ακρίβεια ποιες καμπύλες θα επιδεινωθούν και ποιές όχι.

* Σε ενήλικες: Αφ’ ότου σταματήσει η ανάπτυξη, ο κίνδυνος εξέλιξης είναι ελάχιστος ή μηδενικός σε ασθενείς με θωρακική σκολίωση μικρότερη από 50° ή οσφυϊκή / θωρακο-οσφυϊκή σκολίωση μικρότερη από 30°. Η ιδιοπαθής σκολίωση στους ενήλικες με κυρτώματα μεγαλύτερα από 50° μπορεί να εξελιχθεί βραδέως με ρυθμό 0,5-1°/έτος.

* Η επιδείνωση της σκολίωσης μπορεί να περιλαμβάνει αισθητικό πρόβλημα και να οδηγήσει σε λειτουργικά προβλήματα. Αναπνευστικές διαταραχές μπορεί να εμφανιστούν σε μεγάλα κυρτώματα, μεγαλύτερα από 80°. Παρ’ όλα αυτά, τα ποσοστά θνησιμότητας και το προσδόκιμο επιβίωσης σε άτομα με σκολίωση είναι συγκρίσιμα με εκείνα του γενικού πληθυσμού.

back to top

ΔΙΑΓΝΩΣΗ

Η σκολίωση συνήθως διαγιγνώσκεται με τη χρήση ακτινολογικών μεθόδων, αλλά η κλινική εξέταση μπορεί να δώσει σαφείς ενδείξεις για την κατάσταση.

Χαρακτηριστικά από την κλινική εξέταση

Τα άτομα με σκολίωση συχνά εμφανίζουν κάποιο είδος ασυμμετρίας του κορμού. Ο ένας ώμος μπορεί να φαίνεται σε υψηλότερη θέση από τον άλλο, μπορεί να υπάρχει κλίση στο ύψος της μέσης, ή η μία ωμοπλάτη να εξέχει περισσότερο. Ίσως ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για την ανίχνευση της σκολίωσης είναι να βάλουμε τον ασθενή να σκύψει προς τα εμπρός με τα γόνατα ευθεία και κάμπτοντας τη μέση (δοκιμασία επίκυψης). Είναι αρκετά εύκολο να ανιχνεύσουμε ασυμμετρίες στον κορμό βλέποντας τον ασθενή από πίσω ενώ αυτός/αυτή είναι σε αυτήν τη στάση, και πρέπει να υποπτευθούμε σκολίωση όταν υπάρχει προφανής ασυμμετρία.

Πλευρικός ύβος στη σκολίωση

Fig 8

back to top

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η θεραπεία θα πρέπει να εξατομικεύεται και πρέπει να λαμβάνει υπ’ όψιν τον κίνδυνο εξέλιξης της παραμόρφωσης. Μόνο το 10% των εφήβων με κυρτώματα μεγαλύτερα από 10° χρειάζονται θεραπεία. Από αυτούς, 85-90% μπορούν να αντιμετωπιστούν με μη χειρουργικές μεθόδους.

Η άσκηση και η φυσιοθεραπεία δεν μειώνουν το μέγεθος του κυρτώματος ή τον κίνδυνο εξέλιξης, αλλά αυτές οι επιλογές μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως συμπληρωματική θεραπεία για τη βελτίωση της στάσης του σώματος και την ενίσχυση των μυών.

Η θεραπεία με ορθωτικές συσκευές (κορσές/κηδεμόνας) τροποποιεί τη φυσική πορεία της ιδιοπαθούς σκολίωσης, μειώνοντας τον κίνδυνο εξέλιξης της πάθησης. Ωστόσο, όπως έχουν δείξει μακροχρόνιες μελέτες, η αρχική διόρθωση που επιτυγχάνεται με τον κηδεμόνα, μπορεί να απολεσθεί με την πάροδο του χρόνου. Οι κηδεμόνες είναι αποτελεσματικότεροι σε κυρτώματα μικρότερα από 40° και είναι μία από τις θεραπείες επιλογής για αναπτυσσόμενους ασθενείς με κυρτώματα 20-40°. Μόνο ένας μικρός αριθμός ασθενών με κυρτώματα μικρότερα από 20° παρουσιάζει επιδείνωση.

Η χρήση κηδεμόνα δεν εμποδίζει την εξέλιξη της σκολίωσης σε ασθενείς που έχουν σταματήσει να αναπτύσσονται.

Η γνώμη των ειδικών:
1) Προτιμώμενη θεραπεία για ιδιοπαθή εφηβική σκολίωση 30° σε αναπτυσσόμενο κορίτσι
Καμία θεραπεία

0 ψήφοι
Παρακολούθηση και επανέλεγχος

14 ψήφοι
Κηδεμόνας

32 ψήφοι
Εγχείριση

1 ψήφοι
Σύνολο: Απάντησαν 47 ειδικοί
2) Προτιμώμενη θεραπεία για ιδιοπαθή σκολίωση 30° σε 25χρονη γυναίκα
Καμία θεραπεία

32 ψήφοι
Παρακολούθηση και επανέλεγχος

11 ψήφοι
Κηδεμόνας

1 ψήφοι
Εγχείριση

2 ψήφοι
Σύνολο: Απάντησαν 46 ειδικοί

Η χειρουργική επέμβαση μπορεί να είναι αναγκαία στην περίπτωση των πολύ μεγάλων κυρτωμάτων, σε εκείνα με επίμονη εξέλιξη, ή κατόπιν αιτήματος του ασθενούς για βελτίωση της φυσικής εμφάνισής του/της (αισθητικοί λόγοι). Η χειρουργική επέμβαση μπορεί να προλάβει την εξέλιξη και να διορθώσει την παραμόρφωση. Σε γενικές γραμμές ο χειρουργός χρησιμοποιεί μεταλλικά εμφυτεύματα για να διορθώσει και να συγκρατήσει την περιοχή της παραμόρφωσης μέχρις ότου οι χειρουργημένοι σπόνδυλοι ενωθούν (σπονδυλοδεθούν).

Η χειρουργική επέμβαση προτείνεται συνήθως για κυρτώματα άνω των 60°, ή 40-60° σε αναπτυσσόμενους ασθενείς με τεκμηριωμένη εξέλιξη παρά τη χρήση κηδεμόνα. Κυρτώματα άνω των 40° που ο ασθενής θεωρεί ως απαράδεκτη δυσμορφία μπορούν επίσης να χειρουργηθούν.

Η γνώμη των ειδικών:
3) Προτιμώμενη θεραπεία για ιδιοπαθή εφηβική σκολίωση 65° σε σκελετικώς ώριμο ασθενή
Καμία θεραπεία

2 ψήφοι
Παρακολούθηση και επανέλεγχος

3 ψήφοι
Κηδεμόνας

1 ψήφοι
Εγχείριση

40 ψήφοι
Σύνολο: Απάντησαν 46 ειδικοί
4) Προτιμώμενη θεραπεία για ιδιοπαθή εφηβική σκολίωση 45°, η οποία επηρεάζει τη σωματική εικόνα σε σκελετικώς ώριμο ασθενή
Καμία θεραπεία

1 ψήφοι
Παρακολούθηση και επανέλεγχος

9 ψήφοι
Κηδεμόνας

3 ψήφοι
Εγχείριση

33 ψήφοι
Σύνολο: Απάντησαν 46 ειδικοί
5) Προτιμώμενη θεραπεία για εξελισσόμενο κύρτωμα 50° σε αναπτυσσόμενο έφηβο που αντιμετωπίστηκε με κηδεμόνα
Καμία θεραπεία

0 ψήφοι
Παρακολούθηση και επανέλεγχος

0 ψήφοι
Κηδεμόνας

3 ψήφοι
Εγχείριση

43 ψήφοι
Σύνολο: Απάντησαν 46 ειδικοί

Παρακολούθηση και περιοδικός επανέλεγχος χωρίς ενεργό θεραπεία συνιστάται για ασθενείς με δυναμικό ανάπτυξης και σκολίωση 10-20°.

Η γνώμη των ειδικών:
6) Προτιμώμενη θεραπεία για σκολίωση 15° σε κορίτσι 10 ετών προ της εμμηναρχής
Καμία θεραπεία

0 ψήφοι
Παρακολούθηση και επανέλεγχος

42 ψήφοι
Κηδεμόνας

4 ψήφοι
Χειρουργείο

0 ψήφοι
Σύνολο: Απάντησαν 46 ειδικοί

Αρχές χειρουργικής θεραπείας στη σκολίωση

Ο στόχος της χειρουργικής θεραπείας στις παραμορφώσεις της σπονδυλικής στήλης είναι ο ευθειασμός του κυρτώματος και η πρόληψη της εξέλιξής του. Με μεταλλικά εμφυτεύματα (συνήθως ράβδοι και βίδες / άγκιστρα / σύρματα) μπορεί να επιτευχθεί διόρθωση και σταθεροποίηση. Η συνοστέωση (σπονδυλοδεσία) εγγυάται μόνιμη σταθερότητα.

Χειρουργική αντιμετώπιση σκολίωσης

Fig 9
Fig 10
Οι ράβδοι έχουν προκυρτωθεί στην επιθυμητή θέση και στερεωθεί στην σπονδυλική στήλη. Με την εφαρμογή δυνάμεων στην εύκαμπτη σπονδυλική στήλη, επιτυγχάνεται διόρθωση του κυρτώματος.

Αρχές των χειρουργικών διορθώσεων

Fig 11

Χειρουργική διόρθωση της δύσκαμπτης σκολίωσης

Fig 12
Σε περιπτώσεις με δύσκαμπτα κυρτώματα που ανθίστανται στις διορθωτικές δυνάμεις (π.χ. σκολίωση των ενηλίκων), η σπονδυλική στήλη πρέπει πρώτα να κινητοποιηθεί προκειμένου να διευκολυνθεί η διόρθωση. Είναι σημαντικό να ισορροπηθεί η σπονδυλική στήλη, ούτως ώστε να βελτιστοποιηθεί το αποτέλεσμα και να αποφευχθεί η υπερφόρτωση των μυών.

Ισορροπία της σπονδυλικής στήλης

Fig 13

Ανισορροπία της σπονδυλικής στήλης

Fig 14

Ασφάλεια κατά τη διάρκεια των επεμβάσεων σπονδυλικής στήλης

Οι διορθώσεις των παραμορφώσεων της σπονδυλικής στήλης ενέχουν σημαντικό κίνδυνο νευρικής βλάβης. Η αλλαγή στη σχέση οστού / νωτιαίου μυελού μπορεί να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη βλάβη των νευρικών δομών λόγω συμπίεσης ή διάτασης. Ο νευροφυσιολογικός διεγχειρητικός έλεγχος επιτρέπει την ηλεκτρονική καταγραφή της λειτουργίας του νωτιαίου μυελού και των νεύρων. Η τεχνική αυτή αποτελεί σημαντική πρόοδο στα μέτρα ασφάλειας και στη μείωση του κινδύνου κατά τη διάρκεια των χειρουργικών επεμβάσεων σπονδυλικής στήλης.
Fig 15
Το ανωτέρω κείμενο, οι εικόνες και οι πληροφορίες αποτελούν ιδιοκτησία της EUROSPINE®, της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ειδικών Σπονδυλικής Στήλης, και δεν επιτρέπεται η αναπαραγωγή ή χρήση τους καθ’ οιονδήποτε τρόπο.

EUROSPINE, Απρίλιος 2007

Generelle Information zur Webseite (en) - website by bestview gmbh page last updated on 10.06.2015